iç göçün konuşma ağzına etkisi

1.Bir çok kelime türkiyenin farklı coğrafyasında alakasız bir şekilde benzerlik göstermektedir. Genelde, göçebe hayat yaşayan toplumlarda görülen bu özellik, yerleşik hayattaki yöre halkını da etkilemektedir. Zaten yakın çevrede benzerlik devam ederken farklı şehirlere de aynı konuşma ağzının yayılması kültürel zenginlik açısından çok kıymetlidir.
Mehmet AYDıN' ın 2011 yılında yazdığı "bir kaç örnek çerçevesinde iç göçlerin ağızlara etkisi" isimli doktora makalesinde yer alan bazı röportajları aşağıda sunacağız. konuşma dilini yazıya dökerken harf kırılmaları farklı sembollerle belirtilmiştir.
kaynak olan makalenin tamamını bu linkten görebilirsiniz: turkishstudies.net/files/turkishstudies/8913…
Anlatan: Salim Aydın, 83 yaş.
DerlemeYeri: Samsun
Konusu: Niksar'a Yerleşme
-Niksar’a ne zaman gittiniz?
+Niksar'a gétmemiz, biñ dohuzyüz;ellü beşde gétdúk.
-Halam çarşamba’ya ne zaman gitti?
+O da bizden bi iki sene sona çarşambı'ya geldi de. Yaluñuz o da bizden bi;iki sene soña Gúgúkleriñ orıya ġaşTıydı. Ben şehsuvarlarıñ;orda çalışıyōdum. Geldim ki Anşa ġaçmış.
-Niksar’da nasıl geçindiniz?
+Niksar'da evela sanduh yapıyōduh, sandūnan geçiniyōduh, cevüz;alıyōduh, sanduh satıyōduh. Cevüz sanduu, öylece geçindúk. Cevüz Niksar'da ç;oudu, yahut da Aybasdı'dan gótüdümüz oldu, cevüz tahdası, gúrgen tahdası gótüdúk, öylece geçindúk.
-Niksar’a Aybastı’dan sizden önce gelen var mıydı?
+Doyġarlular geldi. Doyġarlular da ellüden sōna geldiler. En óñce gelen ibücüdü, ibram. ibücúk geldi ve de benim de yélleşmemi isdedi. Onnar hep bizden sōna geldiler.
+Niksarlularla gédip gelme héç olmamuşdu.
+Orda éyi, éyi bi şéy annadıyım saña. Biz orda bi yér alduh, almaduhyeri ya. Orda bi yér bulduh, orıya bi ev yapduh, iki üç gúnde evi meydana;etdúk, yani hepisi bedāfa çalışdılar. Bütün sanduhcular birer gún hep bedāfa çalışdılar. çounun da emēni ödiyemedim ya. öylece biz Niksar'a yélleşmiş olduh. O ev bizi Niksar'a yélleşdüdü. Her kóye vardūmda annem “ne zaman geliyōñ?' dérdi. 'Gelecúk de ev ısız falan' diyōduh.
-Niksar’da konuşulanla sizinki arasında dil açısından fark var mıydı?
+Niksar'da ġonuşulanınan farh var, şöyle var: Onnar "yarpah, torpah" onnar hep gúcúk ġonuşullar da Niksar'ıñ yéllüsü d;eil de o köylüleri. şeye, bir gún baña birisi diye ki baña deil de başġasına diye "baña bi cuvara ver lan" dédi. O da "cuvaram yoh" dédi. "Ben" dedi, "“saña" dédi, "Bundan sona,benden cuvara isderseñ yurmūmu alusuñ lan sen benim" dédi.

2.aynı kaynağın ikinci röportajı;
Anlatan: Ayşe Elmas, 74 yaş.
Derleme Yeri:çarşamba, Karamustafalı Köyü.
Konusu: çarşmba'ya Yerleşme ve çocukken Yaşanan Güçlükle

-çarşamba’ya ne zaman geldiniz?
+Ġırh iki sene oldu ellahem, ġırh dört sene oldu. Yusuf‟unan geldúk, Guġōñ Yusuf‟unan geldúk. Bi daha öyle geldúk. Sevic‟e hamiliydim. Yer yoh, yurt yoh. Misir ġırmıya geldim. Daha da gétmedúk. Gevreñ ġapısında durduh.
-Kaç yılıydı?
+Onu biliyem aslında da benim ahlımda yoh Varıdı, biliyem. Aynı bir gelduk.
-Nasıl geçindiniz?
+Sorma he mi? Ey gidi, Gevrēñ ġapısına getdúk. Bi dene bi şéy bitmez. çaluşduh, cabaladuh, ey gidi yavrum. Ondan sōna tekrer şahinōllarının havlusunda durduh. Geldúk şahinōñ avlusuna zaten. Ordan géri geldúk.
+Gine bizi ġabul etdi. Allah ırazı olsunnar éller. Sōna bize ókúz vérdi: Annadacām şindi bah bu şahinōlları bah. Bi;ókúz vérdi bize adam. Talla vérdi bize adam. Ókúzü de ġapısından verdi. Bi talla verdi, bi;ókúz daha parıynan verdi. Óretdúk acemi ókúzu. Tahsit tahsit yér vérdi bize: Ondan sōna mecbur ġalduh, içine gétmiye, gétdúk içinde çaluşduh, orda pasġalarda, otlarda ġalduh.
-Paska ne?
+Pasġa ot, ot. şey şey dışı çaludan.
-Kimle komşuluk yaptınız?
+Dıvılılarınan, Cıtdılarınan. Cıtdōñ Dıvılıyınan. Sōna bide bizi ordan ayırdılar. Túrk kóyúnden geldúk. Ġanalsırtı mahallesi. Túrk kóyú diyollar ya. şindi aslında arada bi şéy yoh. Ġaramusdafalu‟ya bālu gine. Evin ónde ġanal var ya. Ġanalın o yanda olsah Hürriyet kóye bāluyuh. Bu yanda oldūmuz uçun, şéye bāluyuh, Ġaramusdafalu‟ya bāluyuh.
-Ne ektiniz?
+Bi misir ekdúk ah yavrum, ey gózúnü sevdūm Allah. Ne serennere sıye, vallaha, öyle bi misir;oldu, öyle bi misir;oldu, hayatta, adam bize vérdi, o sene bi misirimiz oldu ki góreceksiñ. Ne serenner aldı, ne bi şéy. Kútür kútür evin ónde, bel verdi seren.
-Sen şimdi çarşambalı mı yoksa Aybastılı gibi mi konuşuyorsun?
+Ben gine hālā, Ordulu, Aybasdulu gibi ġonuşuyem. Millet de oña gúlüye. Yoh hālā gine öyle ġonuşuyem gine. Kókden böyüdǖm gibi.
+çocuhlarda aynı bizim kóylü gibi ġonuşuyollar: Hālā bizim Mine gétdi Amasyiya da, ne diyōdu, demin bi şey diyōdu ya, hēri. Onnar hēri diyollar biliyōñ mu? Hēri “şöyle yapduh hēri” diye. Biz de dérúk he mi? Hēri dérúk de mi? “şöyloldu hēri”diye. Olu da diye, gendü de diye.
-Kaç sene oldu öleli Yusuf enişte?
+On altı sene oldu. Dohsan iki senesinde öldü işde. Onu biliyem bah, unutmadım.
-Nasıl kaçtın kocaya?
+Onu da mı soruyoñ? Ellü senesindeyimiş. Yoh yoh. Bir ;ay. Vallaha bir ay. Bi sene barabar durduh yengeminen.
-Kaç yaşındaydın kaçarken?
+Yaşım ġurtarmıyōmuş la. Yoh lan yoh yoh. Aman sen de. şindi sen beni ġonuşdurusuñ. Bi sürü laf söylerim saña. Haydi söylüyüm şinci. Senin anneanneñ dē mi o ġadun. şindi dur ele néneñ. Ben bicümcúk çocum da. Beni ne ġuvalıyoñ o yana bu yanna, yetim ġaldı déyin. Dayahlarınan, bah şu ġarıyi ben bile āladım. Bah şindi yemin éderim. Bah bah orıyi söyletdü baña, orıyi söylüyüm saña.
+Ben şindi Mıstı emmimgilinen duruyem mi? Geldim emme nası geldim. Annadıyım saña. Sārevyanna geldúk. Dayım, seniñ dedeñ. Ordan sōna Sārevyanna geldúk. Ókúzler ómüzde. Bu Hasan var, ġardaşım, ablam da var. üç gişi geliyoh. üçümüz çocuuh. Ben ufa;ım ahlım ermiy ki. Orıya varınci mıhdar da bi şéy dédi. Fot;ömer'iñ anası. Ġarıya bi şey dedi. Beni ürüşdīle sapudular, ürüşdīle sapudular. Neniñ nesi, ġarınıñ etēnden dutuyem şimdi. Ahşam oluye, ālıyollar ġarılar, ālıyollar bi da. Ben ne oldūnu bilmiyem ki. Aman Allahım nédiyim ne yapıyim.
+Ben de benim işim acele gibi geliye baña. çocum emme, hemen gédecām peşlerinden sanıyem. Derken onnar bi dā ġalhdılar, o yana gét bu yana gét. En ahır ırahmetlik Gursün;atun dédi ki: Baña "ġızım" dédi, "sen burada otu." çocūm ordan sōna. "Sen burada otu" dédi. "Ġadun" dédi, "tuvalete gedecāmiş" Désiydi, onūnan geldim orıya. "Sen burda dur déseler de" éşitmiyem ki. Allaım ya rabbim. Orda, ġalhdım şindi birez sōna. Ġalhdım o yana geziyem. Ġarılar ālıyollarıdı ilkin. Ālıyollarıdı. Ben bu ġarınıñ yanından héç ayrılmıyem emme Ġarılar niye āladūnu ne biliyim, ahlım ermiy ya. Bi ġalhdı ġarı yol etdi. Ġapıy üsdüme örtdü. Bi de çocuh var, şéyde. "çocū sev" dedi. "Salla sen" dédi. O şéyidi heralda Bürhanıdı; Hamdi'nin garısıyıdı Gúnnazıdı, Gúnnaz mı onuñ adı ġı. Hatundu, Hatun. Hatundu heralda. Beşi salla malla dérken. Ġalhdımn, şindi garıyı arıyem. Arıyem marıyem yoh ortalarda. Dedi ki "ne ārıyoñ ġızım?" dédi baña. Baña Gúrsün;atun. "Aha o ġarıyi arıyem" dédim. O ġarıyi de tanımıyem zāten ya. "Ġızım o ġarı evine gétdi" dedi. "Sen benim ġızım olacahsın bundan sōna" dédi. Ālıyem artuh. şimdi ne arıyim, ne yapıyim nası duruyum burada. Ġardaşlardan ayrulduh. Kim kimse yoh. Bi de zabah, o géce yatdım.
+O géce ürüşd1lde yatdım artuh. Zabahladı. Beni Gólardı'na gónderdiler. şey gónderdi, o Gursün;atun. Gólardı'na komüşleriñ óne yolladı. "Sen kómüşleriñ ónde dur da" dedi, "biz yémek yiyelim, gelüsen sen de yérsiñ" dédi baña ġarı. Orıya inerim inmem Bürhan da yoharı geldi. Bürhan da beniminen yaşıt heralda. Bürhan da yoharı geldi yémek yémiye. Ben de kómüşleriñ yanda duruyem emme neriye gédecani bile bilmiyem kómüşleriñ. Bahışından ġorhuyōdum zāten. Bi de ana tamdaki palazları, kómüş palazları var ya, bi ġoşmıynan, bi bārtu. üş dene palaz. Ġoca ġoca şéyler. Geldiler üRüşd;efendi bārıye şindi. Ana avrat artu. “Ġomasana ġız.” Uzun boylu bi adam daha var. Uzun boylu bi adam. Beyaz gónlek varıdı adamıñ ēninde. O da Löflemiş me; er. Löflek varıdı, oyumuş.
+Ondan sōna şindi Allah. Kómüşleri ayıramiyem, dört dene palaz geldi. Zaten yürēm yarıldı. Ondan sōna, Bürhan geldi, dédi ki “haydi” dédi “bize gédek, nere édiyon haydi” dedi baña. Dédim ki “daha o adamıñ yanna géder miyim?” dédim. Beni d;úecek miydi, neydi...
+Ordan sōna, ana adama beni. Laligúl nineñ yanına varduh. şeye mezell;ie ġadar gétdúk artuh. Nası;gétdim, orıya gadar, héç bilmiyem. Buldum onnarıñ evini. Beni bi daşı ġapdıda “āzına bilmem nétdümüñ ġızı, sen de mi;eliyōñ?” Bi ġatdıydı óne. Laligúl beni öldürüye. Haydi bahalım, anam olsa, beni aramaz mı? Haydi bahalım girdim, tikenneriñ içine dōru. Tikenneriñ içine, ordan yamaçdan beri geldim şaryeri‟ne. Ġapı kitlü ōlum, ġapı kitlü ōlum. Bi çıpa dahmışlar. Devine devine, ordan bi merdiven gibi şöyle, yétişemiyem zaten.
+Dolap gibi basmıye bi yer varıdı. Ordan çıhdım. çıpíyi zorunan çekdim. Ġırġız mırġız, Tahmazlarıñ çocuhları “Anşa gelmiş” diyin birikdiler. Ġapıyı aştım: Gétdim, Tahmazlardan bi ataş aldım emme. Evde bi direm bi şéy yoh. Zabānan yémek yémedim. Unutmuyem he mi? Ondan sōna, ben şinci evde dene dökúlmüş. Ne yatah ġalmış ne yorgan ġalmış. Yiyecek bi şéy yoh evde. Dene topluyem de çıtlah yapacām. Artuh onnarı yiyecām. Acım da zabahdan beri acım. çocuh. Ġapıdan Münüse, o Topal Münüse géşdi ġapıdan, Allah mekānını cennet éssin. “Anşa” dédi. “Ne yapıyoñ Anşa?” dedi. “Ataş yahīnci sevindim” dedi. “B;uuñuz, ataşıñız, bacañız buluyōdu, onun uçun geldim felan” Beni dutdu ġolumdan haydi bahıyim”. çıpíyi gine dahdı ġapıya. Getdúk onnara baña yémek vérdi. Ġarnımı doyurdu, şimdi ben annatdım böyl oldu déyin. “Laligúl beni ġuvaladı”, dédim artuh. Dédim médim o ġarıya emme. O da ġızmış bah.